Cmentarz

Międzynarodowy cmentarz z I wojny światowej w Markajmach

W Markajmach, w gminie Lidzbark Warmiński, znajduje się cmentarz wojskowy z I wojny światowej. Położony w lesie, na powierzchni 1,08 hektara, jest coraz bardziej zarastany roślinnością. Jest dość dobrze oznaczony, w języku niemieckim, stelami zwieńczonymi krzyżem. Kilka tablic wyjaśnia na miejscu historię tego miejsca.

Cmentarz został wpisany na listę miejsc chronionych w 1987 roku. Tablice wskazujące nazwiska pochowanych jeńców wojennych są w większości połamane lub zarośnięte roślinnością. Kilka fragmentów tych tablic zebrano we wschodniej części cmentarza. Pośrodku grobów można zobaczyć pomnik w kształcie piramidy, zwieńczony carskim dwugłowym orłem, poświęcony żołnierzom rosyjskim, oraz duży biały krzyż („krzyż ofiary”) poświęcony żołnierzom brytyjskim. Na piramidzie umieszczono tablicę, na której można odczytać po niemiecku i po rosyjsku: „Towarzyszom broni z obozu jenieckiego w Heilsberg 1914-1918”.

Pochowani tu jeńcy byli przetrzymywani w Stammlager w Heilsberg, niemieckim obozie jenieckim dla żołnierzy i oficerów w Lidzbarku Warmińskim, w Prusach Wschodnich. Obóz ten utworzono jesienią 1914 roku, po zwycięstwie pod Tannenbergiem nad armią rosyjską. Jeńcy byli wówczas zatrudniani w lokalnym rolnictwie i przemyśle. Obozem kierował Generalleutnant w stanie spoczynku Friedrich Imme, a jeńców strzegli ludzie z niemieckiej kompanii starej rezerwy: Landsturmu. Przez ten obóz przeszło około 15 000 jeńców.

Zmarłych jeńców grzebano na cmentarzu we wsi Markajmy. Źródła historyczne wyliczają 2741 osób pochowanych na tym cmentarzu: 2081 Rosjan (różnych narodowości i wyznań, w tym licznych Polaków), 506 Rumunów, 39 Brytyjczyków, 43 Francuzów, 19 Włochów, 8 Serbów, 45 belgijskich robotników cywilnych oraz kilkadziesiąt niemieckich uchodźców z Wołynia. Wielu zmarło na tyfus. Ostatni pochówek odbył się w lipcu 1919 roku. W urzędzie stanu cywilnego w Lidzbarku Warmińskim pozostało kilka aktów zgonu.

W 1922 roku postanowiono, że groby żołnierzy Wspólnoty Narodów mają zostać zgromadzone na cmentarzach brytyjskich w Kolonii, Hamburgu, Kassel i Berlinie. Tak więc w 1927 roku, spośród 51 grobów Wspólnoty Narodów na cmentarzu w Markajmach, 12 przeniesiono na cmentarz w południowo-zachodnim Berlinie. Ekshumacja pozostałych była bowiem niemożliwa, ponieważ pochówki były często zbiorowe i grzebano ich razem z jeńcami innych narodowości. Dlatego komisja odpowiedzialna za przeniesienie ciał kazała wznieść tutaj w 1930 roku krzyż, „Krzyż Ofiary”, w pobliżu miejsca, gdzie spoczywa 39 pozostałych. Ich nazwiska wypisano u stóp krzyża. Ponieważ stan cmentarza był opłakany po II wojnie światowej, postanowiono w 1960 roku upamiętnić jeńców z Heilsberg na pomniku znajdującym się na brytyjskim cmentarzu wojskowym w Malborku, do czasu, aż możliwe będzie odrestaurowanie cmentarza w Markajmach. Wiosną 2014 roku, w południowej części terenu, utworzono kwaterę brytyjską, przywracając pamięć jeńców. Każdy jeniec ma tam swoją stelę. Kwatera jest bardzo dobrze utrzymana. Tablica objaśniająca wyjaśnia to wszystko po angielsku i po polsku.

Co do francuskich jeńców wojennych, których nazwiska, stopnie, pułki i data śmierci są dostępne w internecie, 24 zostało ekshumowanych i przeniesionych do narodowej nekropolii jeńców wojennych w Sarrebourg w departamencie Mozela, a szczątki pozostałych 19 przekazano ich rodzinom lub nadal spoczywają na tym cmentarzu.

← Powrót do miejsc pamięci

Ładowanie...
Powrót do góry