Cmentarz Powązkowski — Pomnik żołnierzy francuskich

Historyczny cmentarz Warszawy

Cmentarz Powązkowski (Stare Powązki), jedna z najstarszych i najważniejszych nekropolii Warszawy i Polski, kryje wiele postaci polskiej historii.

To właśnie tam, niedaleko bramy nr IV, wznosi się pomnik poświęcony żołnierzom francuskim poległym w Polsce.

Pomnik żołnierzy francuskich

Pomnik wzniesiono na grobie dziewięciu żołnierzy francuskich z Armii Hallera. Widnieją na nim dewizy „Honneur et Patrie” (Honor i Ojczyzna) oraz „Fidélité et Dévouement” (Wierność i Poświęcenie).

Na płycie nagrobnej widnieje napis: „Żołnierzom francuskim poległym w Polsce w szeregach swych polskich towarzyszy broni”.

Z tyłu marmurowa tablica wymienia około sześćdziesięciu nazwisk i stopni, pod napisami „Żołnierzom francuskim poległym w Polsce 1919–1921” oraz „Tu spoczywa 9 żołnierzy francuskich z Armii Hallera”. Wspomniano także siedemnastu żołnierzy francuskich pochowanych we Lwowie.

Armia Hallera i Misja Francuska

Ci ludzie służyli w Armii Hallera („Błękitnej Armii”) oraz we Francuskiej Misji Wojskowej, zaangażowanych u boku Polski podczas wojny polsko-ukraińskiej, a następnie polsko-bolszewickiej w latach 1919–1921.

Wśród upamiętnionych — kontradmirał Eugène-Charles Jolivet, szef Francuskiej Misji Morskiej w Polsce, zmarły w Warszawie 17 czerwca 1926 roku (jego ciało przewieziono do Francji). W 1946 roku pochowano tu również Francuza Jeana Grane, zmarłego w Warszawie 7 lipca 1946 roku.

Wciąż żywa praca pamięci

Ponieważ księgi cmentarne spłonęły w 1944 roku, identyfikacja tych żołnierzy opiera się na inskrypcjach pomnika oraz na porównaniu archiwów francuskich (baza Mémoire des hommes) i polskich.

Souvenir Français w Polsce czuwa nad tym pomnikiem i oddaje hołd pamięci tych żołnierzy podczas uroczystości. Dodatkowe informacje — pełna lista nazwisk, stan pomnika i prace konserwacyjne — będą uzupełniane w miarę postępu badań.