„Miałem 18 lat i mocne nerwy”. Żołnierz Armii Krajowej, specjalista od rozminowywania, Georges Szumanski walczył w Powstaniu Warszawskim 1944 roku, zanim udał się na emigrację do Francji. Oto jego świadectwo.
Przed wojną (1924-1939)
Urodziłem się 4 sierpnia 1924 roku w Stanisławowie, w Polsce (dziś na Ukrainie). Mój ojciec, Mieczysław Szumański, był oficerem służby czynnej, kapitanem; moja matka, Maria Robinson, adwokatem. Wychowałem się w rodzinie wojskowej i uczęszczałem do szkoły powszechnej, a następnie gimnazjum w Warszawie, stolicy Polski.
Moją naukę przerwał wybuch wojny w 1939 roku. Jak wielu młodych Polaków, mogłem kontynuować naukę na tajnych kompletach licealnych.
Pod okupacją niemiecką (1939-1944)
We wrześniu 1942 roku, mając 18 lat, wstąpiłem do ruchu oporu, w szeregi Armii Krajowej (AK), pod pseudonimem „Wig”, w rejonie Warszawa-Śródmieście. Służyłem w batalionie B1 „Baszta” i ukończyłem czteromiesięczny kurs rozminowywania, od maja do sierpnia 1943 roku.
Nie wiedziałem wówczas, że mój ojciec również działał w konspiracji: kierował w Warszawie Wojskowym Instytutem Kartografii Armii Krajowej. W tym okresie widziałem go zaledwie dwa lub trzy razy.
Powstanie Warszawskie (sierpień-wrzesień 1944)
1 sierpnia 1944 roku wybuchło Powstanie Warszawskie. Brałem w nim czynny udział jako dowódca sekcji rozminowywania batalionu B1 „Baszta”, w dzielnicy Mokotów. Zostałem ranny, leczony w szpitalu polowym, po czym wróciłem do swojego oddziału.
„Byliśmy upojeni odzyskaną wolnością, ale byliśmy słabo uzbrojeni, a niemieckie represje były straszliwe”. Po kapitulacji Mokotowa, po próbie ucieczki kanałami, dostałem się do niewoli 28 września 1944 roku i zostałem przewieziony do obozu w Pruszkowie pod Warszawą. Miasto, zniszczone w 95 %, pozostanie dla mnie symbolem ofiary koniecznej, by ocalić duszę Polski.
Ucieczka i powrót do konspiracji (1944-1945)
3 października 1944 roku uciekłem z obozu w Pruszkowie. Po powrocie do Warszawy zdałem maturę w 1945 roku i rozpocząłem studia, ale szybko wróciłem do konspiracji.
W czerwcu 1945 roku opuściłem Warszawę i wyjechałem do Wrocławia, gdzie wstąpiłem do konspiracyjnej organizacji „WiN” (Wolność i Niezawisłość), której mój ojciec był szefem na region. Pracowałem na pół etatu w fabryce i rozpocząłem studia architektoniczne.
Na drogach emigracji (1945-1947)
W październiku 1945 roku mój ojciec otrzymał od przełożonych rozkaz opuszczenia Polski; towarzyszyłem mu na wygnaniu. Uciekliśmy pieszo do granicy z Czechosłowacją, następnie pociągiem do Niemiec, gdzie zostałem wcielony do brygady polskich spadochroniarzy (strefa brytyjska).
Nowy początek we Francji (od 1947 do dziś)
Zdemobilizowany w Paryżu w październiku 1947 roku, pozostałem aktywny w polskiej organizacji konspiracyjnej „WiN”. Podjąłem studia uniwersyteckie, na przemian z pracą, i zostałem urbanistą, absolwentem Instytutu Urbanistyki w Paryżu. Ożeniony w 1958 roku z Agnès Prewysz-Kwinto, po raz pierwszy wróciłem do Polski w 1973 roku, z żoną i córkami.
Przez całe życie zależało mi na tym, by dawać świadectwo młodym pokoleniom: „Trzeba mówić młodym prawdę. Muszą zrozumieć, że demokracja jest cenna, a gdy się ją traci, nie wiadomo, ile czasu potrzeba, by ją odzyskać”.
Odznaczenia
Krzyż Walecznych · Krzyż Powstania Warszawskiego 1944 · Medal Warszawy 1939-1945 · Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (Polonia Restituta).
W październiku 2024 roku szabla honorowa została mu wręczona przez szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, podczas uroczystości w Ambasadzie RP.
Źródła : Świadectwo Georges’a Szumanskiego, na podstawie jego wspomnień Pologne, de l’ombre à la lumière (online: lettresetmemoires.net). Uzupełnienia biograficzne: Miasto Bourg-la-Reine — BLR Mag. Opublikowano za zgodą rodziny.